Vrijwilliger of werknemer?

Wanneer is iemand een vrijwilliger? Die vraag stond centraal in een recente uitspraak bij gerechtshof Amsterdam. Een interessante zaak als u veel met vrijwilligers werkt, want de grens tussen vrijwilligerswerk en een arbeidsovereenkomst is niet altijd zo duidelijk als het lijkt.

Wat was er aan de hand?

De uitspraak ging over een tennisscheidsrechter die al jarenlang actief was voor de KNLTB. Hij werd ingezet bij wedstrijden, moest zich aan verschillende regels houden en ontving daarvoor een vergoeding.

De samenwerking werd beëindigd. De scheidsrechter vond vervolgens dat hij eigenlijk geen vrijwilliger was, maar werknemer. Volgens hem was er sprake van een arbeidsovereenkomst.

Het hof ging daar niet in mee, hoewel er omstandigheden waren die op een arbeidsovereenkomst leken. Zo verrichtte de scheidsrechter persoonlijk werkzaamheden, kreeg hij een vergoeding en waren er regels waaraan hij zich moest houden.

Toch gaf de vrijheid om zelf te bepalen of en wanneer hij beschikbaar was uiteindelijk de doorslag. Hij hoefde zich niet beschikbaar te stellen en kon zijn beschikbaarheid weer intrekken. Daarom bleef hij juridisch gezien vrijwilliger.

Wat betekent dit voor uw organisatie?

De uitspraak laat vooral zien dat het niet alleen gaat om wat er in een vrijwilligersovereenkomst staat. Het hof kijkt naar het hele plaatje: hoe werkt u met elkaar samen in de praktijk? Dat is goed om regelmatig te controleren, zeker als u met veel vrijwilligers werkt.

Welke vragen moet u stellen?

1. Kan de vrijwilliger ook echt ‘nee’ zeggen?

Vrijwilligerswerk begint bij vrijwilligheid. Een vrijwilliger moet in de praktijk voldoende vrijheid hebben om te bepalen wanneer hij zich inzet.

Een vaste planning kan prima, maar let erop dat die niet verandert in een verplicht werkrooster.

2. Zijn de afspraken nog passend?

Een vrijwilliger kan in de loop van de tijd steeds meer verantwoordelijkheden krijgen. Wat begon als een paar uurtjes helpen, kan ongemerkt uitgroeien tot een vaste functie.

Tip: kijk af en toe opnieuw naar de taken, verantwoordelijkheden en afspraken. Passen die nog bij de rol van een vrijwilliger?

3. Hoe stuurt u vrijwilligers aan?

Natuurlijk mogen vrijwilligers instructies krijgen. Goede afspraken zijn juist belangrijk.

Maar kijk kritisch naar de manier van aansturen. Wordt iemand steeds meer behandeld alsof hij werknemer is, met vaste werktijden, vergaande verplichtingen en uitgebreide controle?

Dan is het verstandig om opnieuw naar de samenwerking te kijken.

4. Kijk verder dan het woord “vrijwilligersvergoeding”

In de zaak van de scheidsrechter vond het hof dat de vergoeding juridisch als loon kon worden gezien. Toch betekende dit niet dat hij werknemer was. Want ook de hoogte van de vergoeding en alle andere omstandigheden speelden een rol.

Tip: kijk daarom niet alleen naar de naam van de vergoeding. Kijk waarvoor u betaalt, hoe hoog de vergoeding is en hoe deze zich verhoudt tot de werkzaamheden.

5. Rechtsvermoeden

Als een vrijwilliger drie opeenvolgende maanden minimaal 20 uur per maand voor uw organisatie heeft gewerkt, is er een rechtsvermoeden dat er een arbeidsovereenkomst is. U moet dan als organisatie aantonen dat dit niet zo is.

Tip: zorg voor een goed dossier waaruit blijkt dat de vrijwilliger geen werknemer is.

Advies

Kijk niet alleen naar de vrijwilligersovereenkomst, maar ook naar de dagelijkse praktijk. Stel uzelf bijvoorbeeld deze vraag: “Zou een buitenstaander, als hij alleen naar de dagelijkse praktijk kijkt, zien dat dit vrijwilligerswerk is?”

Hoe meer een vrijwilliger feitelijk onmisbaar wordt én hoe meer verplichtingen hij krijgt, hoe belangrijker het is om te controleren of de samenwerking nog past bij vrijwilligerswerk.

Twijfelt u of uw organisatie de vrijwilligers op de juiste manier inzet? Wij kijken graag met u mee.